Testament en Legaat in Marokko (Wasiyya): Complete Gids 2026

Het testament en legaat in Marokko, wasiyya genoemd, stelt iemand in staat om bij overlijden een deel van zijn goederen aan een bepaalde begunstigde toe te wijzen. Artikel 277 van het Familiewetboek omschrijft dit als de handeling waarbij de opsteller met betrekking tot een derde van zijn goederen een recht vestigt dat bij zijn overlijden opeisbaar wordt. De eigendom wordt dus niet bij de ondertekening overgedragen. De erflater blijft eigenaar, kan het goed verkopen en behoudt tijdens zijn leven het recht om op zijn beslissing terug te komen.

De belangrijkste regels zijn opgenomen in de artikelen 277 tot en met 320 van het Familiewetboek, dat voortvloeit uit wet nr. 70-03, afgekondigd bij dahir nr. 1-04-22 van 3 februari 2004. Deze regels moeten worden onderscheiden van de bepalingen over de wettelijke erfopvolging, die beginnen bij artikel 321. Wanneer het Wetboek geen uitdrukkelijk antwoord biedt, verwijst artikel 400 naar de voorschriften van de malikitische rechtsschool en naar de rechtspraak die steunt op de waarden van rechtvaardigheid, gelijkheid en harmonieus samenleven.

In de praktijk volgen de erfenis en het legaat niet dezelfde logica. De erfenis vloeit automatisch voort uit de wet en verdeelt de nalatenschap onder de erfgenamen die op de datum van overlijden tot de erfenis zijn geroepen. De wasiyya berust op een door de overledene geuite wil en wordt pas uitgevoerd na voldoening van de prioritaire lasten van de nalatenschap. Artikel 322 verplicht met name om rekening te houden met de aan de goederen verbonden rechten, de begrafeniskosten en de schulden voordat een geldig testament wordt uitgevoerd.

Let op aankondigingen over hervormingen van de Moudawana, het Marokkaanse Familiewetboek. Een voorstel, regeringsverklaring of in het Parlement besproken ontwerp wijzigt op zichzelf de erfrechtelijke regels niet. Alleen een tekst die is aangenomen, afgekondigd en in het Bulletin officiel is gepubliceerd, kan worden tegengeworpen. In 2026 moet bij elke grondige voorbereiding daarom de geconsolideerde versie van wet nr. 70-03 op Adala worden gecontroleerd, evenals eventuele wijzigingswetten die door het Secretariaat-generaal van de regering zijn gepubliceerd.

De veiligste oplossing bestaat er doorgaans in de verklaring te laten opnemen door twee bevoegde adoul binnen het bevoegde rechtsgebied. Het adoulaire notariaat wordt met name geregeld door wet nr. 16-03 betreffende het beroep van adoul. De adoul controleren de identiteit van de erflater, nemen zijn verklaring op en stellen de adoulaire getuigenis op, gewoonlijk in het Arabisch. De akte doorloopt vervolgens de controleprocedure en de procedure voor het aanbrengen van de khitab door de rechter belast met het notariaat, overeenkomstig de regels van de adoulaire documentatie.

Tijdens de eerste afspraak moet de erflater uitleggen welk doel hij nastreeft, in plaats van alleen een op internet gevonden formulering af te geven. De adoul moeten weten of de begunstigde mogelijk erfgenaam is, of het goed eigen dan wel onverdeeld is en of er al andere legaten bestaan. Voor een onroerend goed met eigendomstitel zijn het nummer van de grondtitel en het werkelijk gehouden aandeel essentieel. Iemand kan uiteraard niet een volledige woning legateren waarvan hij slechts de helft bezit.

De artikelen 295 en volgende van het Familiewetboek regelen de totstandkoming en het bewijs van het testament. Een persoonlijk geschrift kan in aanmerking worden genomen als daarmee de opsteller en diens wil met zekerheid kunnen worden vastgesteld. In de praktijk is een document dat volledig door de erflater is geschreven, gedateerd en ondertekend beter verdedigbaar dan een niet-geauthenticeerde getypte tekst. Het blijft niettemin kwetsbaarder voor betwistingen over de handtekening, de datum, wijzigingen aan het document of de geestelijke toestand van de opsteller.

In bepaalde omstandigheden kan een beroep worden gedaan op een mondeling testament, met name wanneer een noodsituatie de normale formalisering verhindert. Het bewijs ervan blijft moeilijk: de getuigen moeten een nauwkeurige, persoonlijke en ondubbelzinnige wil weergeven. Een vage verklaring binnen de familie die enkele jaren eerder is afgelegd, volstaat bij betwisting zelden. Zodra de toestand van de erflater het toelaat, moet deze wil worden omgezet in een geschrift of adoulaire akte, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op het geheugen van belanghebbende naasten.

De erflater ontvangt een regelmatig afschrift van de akte en moet de gegevens bewaren waarmee het origineel kan worden teruggevonden. Het is verstandig om een vertrouwenspersoon over het bestaan van het testament te informeren zonder noodzakelijkerwijs de volledige inhoud ervan bekend te maken. Als het vermogen verandert, moet de akte opnieuw worden bekeken. De verkoop van het gelegateerde goed, een nieuwe aankoop, een echtscheiding of de geboorte van een erfgenaam kunnen de bepalingen ongeschikt maken, ook wanneer het testament niet formeel is herroepen.

De wasiyya (testamentair legaat naar Marokkaans recht) dient er juist toe om, binnen de toegestane grens, iemand te bevoordelen die niet automatisch een erfdeel ontvangt. Dit kan een naaste zijn die geen erfgenaam is, een via kafala opgenomen kind, een vriend of een rechtspersoon die gerechtigd is om te ontvangen. Het testament maakt van de begunstigde geen erfgenaam: het kent hem uitsluitend het aangewezen goed of recht toe, na betaling van de schulden en lasten met voorrang en binnen de grens van het beschikbare derde.

Een buitenlander kan in beginsel legataris zijn in Marokko. Zijn nationaliteit vormt op zichzelf geen erfrechtelijke onbekwaamheid. Bij een onroerend goed moeten echter de juridische aard van het terrein, de bestemming ervan en de bijzondere beperkingen voor buitenlanders worden nagegaan, met name voor bepaalde landbouwgronden buiten de stedelijke perimeter. De stelling dat een buitenlander elk onroerend goed kan ontvangen, zou dus te algemeen zijn. Het dossier moet worden gecontroleerd aan de hand van het eigendomscertificaat en de stedenbouwkundige status.

Bij een gemengd echtpaar kan religie aanzienlijke gevolgen voor het erfrecht hebben. Het Familiewetboek rekent een verschil in religie, onder de daarin bepaalde voorwaarden, tot de beletselen om te erven. Een niet-islamitische echtgenoot kan daardoor van de wettelijke erfopvolging worden uitgesloten, zelfs na een langdurig huwelijk. Met een correct opgestelde wasiyya kan maximaal een derde van de netto-nalatenschap voor die echtgenoot worden bestemd, maar daarmee wordt niet automatisch de volledige gezinswoning aan hem toegekend en vervalt de noodzaak van een onderzoek van de eigendomstitels niet.

Een in het buitenland opgesteld testament kan rechtsgevolgen hebben in Marokko, maar een apostille regelt niet alles. Het Haags Verdrag van 5 oktober 1961 vereenvoudigt de authenticatie van buitenlandse openbare akten tussen de verdragsstaten; het maakt noch de inhoud van het testament, noch de overeenstemming ervan met de Moudawana geldig. De akte moet doorgaans worden voorzien van een apostille of worden gelegaliseerd, afhankelijk van het land van oorsprong, en vervolgens door een beëdigd vertaler in het Arabisch worden vertaald wanneer de overheid of de rechtbank dit verlangt.

Als het buitenlandse testament al tot een vonnis heeft geleid, kan voor de tenuitvoerlegging ervan in Marokko een exequaturprocedure nodig zijn. Als het slechts om een notariële akte of een onderhandse testamentaire akte gaat, onderzoekt de rechter of de overheid de bewijskracht en de verenigbaarheid ervan met de Marokkaanse openbare orde. De regel van het derde, het legaat aan een erfgenaam en de rechten op een Marokkaans onroerend goed blijven aan toetsing onderworpen. Voor een MRE kan afstemming tussen het buitenlandse testament en de Marokkaanse wasiyya tegenstrijdige bepalingen voorkomen.

Voor het opstellen van een wasiyya verzamelt de erflater zijn nationale identiteitskaart of paspoort, zijn documenten van de burgerlijke stand en de volledige gegevens van de begunstigde. De overige bewijsstukken hangen af van het goed. Voor een onroerend goed met grondtitel is een recent eigendomscertificaat vereist; voor een niet-geregistreerd goed zijn de akten nodig die de eigendom aantonen; voor aandelen in een vennootschap zijn de statuten en de documenten van de vennootschap vereist. Als de leeftijd of gezondheidstoestand twijfel oproept, wordt een medisch attest dat dateert van rond het tijdstip van ondertekening sterk aanbevolen.

Na het overlijden omvat het dossier normaal gesproken de overlijdensakte, de erfrechtakte, het origineel of een authentiek afschrift van het testament en de identiteitsdocumenten. Ook de titels betreffende de goederen en de bewijsstukken van de opgegeven schulden moeten worden toegevoegd. Een buitenlandse akte moet worden voorzien van de vereiste apostille of legalisatie en van een beëdigde vertaling. Bij een rechtszaak vermeldt het verzoekschrift de vordering, de waarde van het geschil en de identiteit van de op te roepen erfgenamen.

De vergoedingen voor adouls hangen af van het toepasselijke gereglementeerde tarief en de precieze aard van de akte. Voor een eenvoudig testament wordt in de praktijk vaak een bedrag van 300 tot 800 DH (Marokkaanse dirham) genoemd, exclusief afschriften, vertaling, uitzonderlijke verplaatsingen en aanvullende formaliteiten. Deze bandbreedte is geen wettelijk gegarandeerd forfait: bij het adoulkantoor of de bevoegde dienst van de rechtbank moet een kostenopgave worden gevraagd. De kosten voor afschriften en formaliteiten bedragen doorgaans nog enkele honderden dirhams.

Advocatenhonoraria worden vrij met de cliënt overeengekomen. In 2026 kan begeleiding bij de redactie en controles beginnen rond 3.000 DH, terwijl een gerechtelijke procedure over onroerend vermogen 15.000 DH of meer kan kosten. Deze bandbreedte is gebaseerd op de beroepspraktijk en niet op een verplicht tarief. Een schriftelijke overeenkomst moet de te verrichten werkzaamheden, de kosten voor vertaling, deskundigenonderzoek en verplaatsingen en eventuele honoraria voor rechtsmiddelen vermelden.

De belastingen en ANCFCC-kosten mogen niet worden geraamd op basis van een tarief dat op een verouderde website is gevonden. Het registratierecht hangt af van het Algemeen Belastingwetboek 2026, met name van de aard van de overdracht en de band met de begunstigde. De rechten van de Grondbewaring hangen af van het ANCFCC-tarief en de aangegeven of vastgestelde waarde. Een onbetwist dossier kan binnen enkele weken of maanden worden afgerond; een rechtszaak met deskundigenonderzoek, hoger beroep of erfgenamen in het buitenland kan langer dan een jaar duren.