Betalingstermijnen Marokko 2026: plafonds, sancties en verhaalsmogelijkheden

De fiscale sanctie en de schuldvordering van de leverancier moeten worden onderscheiden. Wet nr. 69-21 voorziet in een geldelijke sanctie ten gunste van de Schatkist wanneer het bedrijf dat onder het mechanisme valt de termijnen overschrijdt en geen aanspraak kan maken op een uitsluiting. Dit bedrag wordt niet overgedragen aan de schuldeiser. Deze laatste moet het hoofdbedrag, de contractuele rente en, in voorkomend geval, de schadevergoeding opeisen voor de bevoegde rechter. Een bedrijf kan dus door de DGI (Direction générale des impôts – Directoraat-generaal Belastingen) worden gesanctioneerd terwijl het gerechtelijk schuldenaar blijft ten aanzien van zijn leverancier.

Voor de eerste maand vertraging wordt de sanctie berekend op basis van de basisrente van Bank Al-Maghrib die van toepassing is volgens de temporele regels van de tekst. Vervolgens stijgt zij met 0,85% per maand of gedeelte van een bijkomende maand. Op de datum van bijwerking van deze gids in 2026 wordt een basisrente van 2,25% als referentiepunt gebruikt, maar dit monetaire tarief kan worden gewijzigd tijdens een vergadering van de Raad van Bank Al-Maghrib. De berekening moet steeds worden afgestemd op de officiële beslissing gepubliceerd op bkam.ma.

Met een factuur van 100.000 dirham vertegenwoordigt een eerste-maandtarief van 2,25% ter illustratie 2.250 dirham. Een verhoging van 850 dirham komt vervolgens overeen met 0,85% voor elke maand of elk bijkomend gedeelte van een maand dat in de wettelijke berekening valt. Dit voorbeeld is geen liquidatiebeslissing: de vervaldatum, de gedeeltelijke betalingen, de in aanmerking genomen periodes en de eventuele uitsluitingen moeten worden gecontroleerd. Het gebruik van het tarief dat op de dag van berekening bekend is in plaats van het juridisch relevante tarief kan een onjuist bedrag opleveren.

De leverancier mag geen buitenlandse algemene voorwaarden overnemen die voorzien in een automatische wettelijke vergoeding van 40 euro of een forfait van 400 dirham. Geen enkel algemeen Marokkaans mechanisme van dit type is van toepassing op alle facturen tussen bedrijven. De partijen kunnen een boetebeding of redelijke invorderingskosten overeenkomen, maar de rechter kan de grondslag en het bedrag ervan controleren. Artikel 264 van het Wetboek van Verbintenissen en Overeenkomsten (Code des obligations et contrats) stelt hem met name in staat het boetebeding te beoordelen volgens de door die tekst voorziene voorwaarden.

Voor de aan de schuldeiser toekomende rente begint de analyse bij het contract en de datum van ingebrekestelling. De artikelen 254 en volgende van het Wetboek van Verbintenissen en Overeenkomsten regelen de gevolgen van de niet-nakoming en de ingebrekestelling. De schuldeiser kan ook vergoeding vragen voor een afzonderlijke schade, bijvoorbeeld debetrente, een door de vertraging opgelegde overbruggingskrediet of een aangetoond exploitatieverlies. Een globale, niet-gedocumenteerde schatting is zelden voldoende: de bankafschriften en boekhoudkundige stukken moeten de vordering vergezellen.

Overheidsopdrachten volgen een apart regime dan dat van private transacties. De centrale tekst is besluit nr. 2-16-344 van 17 chaoual 1437, zijnde 22 juli 2016, dat de betalingstermijnen en de moratoire rente met betrekking tot overheidsopdrachten vaststelt. De datum van 8 juli 2016 die soms wordt vermeld, correspondeert met de vergadering van de Regeringsraad die het ontwerp heeft onderzocht of goedgekeurd; zij vervangt niet de officiële datum op het besluit. De tekst moet worden gelezen in samenhang met besluit nr. 2-22-431 van 8 maart 2023 betreffende overheidsopdrachten.

De algemeen gehanteerde globale termijn is 60 dagen wanneer de prestatie is uitgevoerd, de uitgevoerde dienst is vastgesteld en het betalingsdossier regelmatig is ingediend. Deze termijn vloeit voort uit de opeenvolging tussen de aanbestedende dienst of de ordonnateur en de publieke boekhouder. Hij begint niet altijd op de datum die op de factuur staat gedrukt. Het bestek (cahier des prescriptions spéciales), de ontvangstregels en de aard van de publieke instelling moeten worden gecontroleerd alvorens een vertraging te berekenen of een klacht in te dienen.

De leverancier moet een traceerbaar dossier samenstellen met de factuur, de bestelbon of de opdracht, de aansluitingsprocessen-verbaal, de staat van verrekening, het ontvangstproces-verbaal en het bewijs van de uitgevoerde dienst. Elke indiening moet een nummer van de postregistratie of een gedateerde elektronische bevestiging ontvangen. Een factuur die rechtstreeks bij de projectleider wordt achtergelaten, zonder bewijs van overdracht aan de bevoegde dienst, opent een vermijdbaar debat. Indien de administratie een correctie vraagt, moeten ook het verzoek en het antwoord van de leverancier worden gedateerd.

Wanneer de reglementaire termijn wordt overschreden, kunnen moratoire renten verschuldigd zijn volgens het besluit en de toepasselijke financiële regels. Deze mogen niet worden verward met de fiscale sanctie van wet nr. 69-21 noch met een private commerciële clausule. De leverancier moet hun liquidatie schriftelijk verzoeken en de door de ordonnateur en de boekhouder gehanteerde data controleren. Een betaling van het hoofdbedrag wist niet noodzakelijk de reeds verworven rente, maar de opeising ervan moet voldoen aan het contract en de toepasselijke beroepstermijnen.

Bij een blokkering richt de eerste stap zich tot de aanbestedende dienst, de ordonnateur of de publieke instelling aangewezen door het contract. De opdrachtnemer dient vervolgens de memorie of de klacht in die is voorzien door het bestek, met een becijferde staat van verrekening. Als het geschil voortvloeit uit een administratief contract, wordt de territoriaal bevoegde administratieve rechtbank normaal gesproken gevat. Let op clausules die een voorafgaande klacht of een betwistingstermijn opleggen: meerdere maanden wachten op een informeel antwoord kan de ontvankelijkheid van een verzoek in gevaar brengen.

Het betalingsbevel in Marokko volgt geen eenvormig stelsel. Voor gewone rechtbanken wordt het geregeld door de artikelen 155 tot 165 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, waarbij artikel 155 het instappunt bepaalt. Voor de handelsrechtbanken voorzien de artikelen 22 tot 25 van wet nr. 53-95 tot oprichting van deze rechtbanken een bijzonder mechanisme voor vorderingen die voldoen aan de voorwaarden van de tekst. Het vermengen van deze twee stelsels leidt gemakkelijk tot het vermelden van een verkeerde termijn of het adiëren van de verkeerde rechtbank.

Voor een handelsschuld die tot zijn bevoegdheid behoort, wordt het verzoekschrift ingediend bij de voorzitter van de handelsrechtbank van de woonplaats of de maatschappelijke zetel van de schuldenaar, behoudens een geldige bevoegdheidsclausule tussen handelaars of een bijzondere regel. De vordering moet van geldelijke aard zijn, opeisbaar zijn en worden ondersteund door een titel of een erkentenis die beantwoordt aan het ingeroepen stelsel. Indien het dossier betrekking heeft op gebreken, een opzegging of een complexe eindafrekening, kan de voorzitter oordelen dat de vereenvoudigde procedure niet geschikt is en de schuldeiser via de bodemprocedure laten handelen.

Het dossier bevat de gegevens uit het handelsregister, het contract of de aanvaarde offerte, de bestellingen, de facturen, de leveringsbonnen, de processen-verbaal, de ingebrekestelling en de uitwisselingen die het saldo erkennen. Gedeeltelijke betalingen en creditnota's moeten worden opgenomen in een leesbare afrekening. Een stuk in een vreemde taal kan een vertaling door een beëdigd vertaler vereisen. Voor de handelsrechtbank stelt artikel 13 van wet nr. 53-95 in beginsel vertegenwoordiging door een advocaat verplicht, onder de voorbehouden voorzien door de wet.

De voorzitter onderzoekt het verzoekschrift zonder de schuldenaar eerst op te roepen. Indien de vordering hem gegrond lijkt, geeft hij een beschikking die overeenkomstig de wettelijke vormen moet worden betekend. Voor het handelsstelsel voorziet artikel 25 van wet nr. 53-95 dat de schuldenaar acht dagen heeft vanaf de betekening om het door dit artikel georganiseerde rechtsmiddel in te stellen. Deze termijn mag niet worden overgedragen op het gewone stelsel van artikel 155 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, waarvan de regels inzake rechtsmiddelen afzonderlijk moeten worden gelezen.

Een beschikking kan worden verkregen in enkele dagen of in enkele weken, afhankelijk van de rechtbank, de werkdruk van de griffie en de kwaliteit van de stukken. Er kan geen praktische termijn worden gegarandeerd. Wanneer de schuldenaar een rechtsmiddel instelt en een ernstige betwisting ontwikkelt, wordt het dossier contradictoir en kan het meerdere maanden duren. Na het verkrijgen van een uitvoerbare titel gaat de gerechtsdeurwaarder over tot het bevel tot betaling en de toegestane uitvoeringsmaatregelen. Vóór het maken van deze kosten blijft een verificatie van de kennelijke solvabiliteit van de schuldenaar onontbeerlijk.

De kosten variëren naargelang het bedrag, de rechtbank en het aantal akten. Een betalingsbevel brengt door de griffie berekende rechten mee, kosten voor kopieën, betekening door een gerechtsdeurwaarder en soms een vertaling of een adresonderzoek. Een eenvoudige akte van een gerechtsdeurwaarder bedraagt vaak enkele honderden dirham, maar de kosten stijgen met de verplaatsingen, de herhaalde pogingen, de beslagen en de aanzeggingen. De griffie en de gerechtsdeurwaarder moeten de berekening verstrekken die op het dossier van toepassing is; een algemene schatting vervangt geen kostenstaat.

In 2026 situeren de waargenomen praktijken de honoraria voor een eenvoudig betalingsbevel vaak tussen 3.000 en 8.000 DH exclusief btw en onkosten. Een bodemprocedure kan tussen 10.000 en 30.000 DH liggen, of meer in geval van een deskundigenonderzoek, een hoger beroep of een hoge inzet. Deze bedragen vormen geen wettelijke schaal noch een door een orde opgelegd tarief. Zij moeten jaarlijks worden herzien en bevestigd door een honorariumovereenkomst of een offerte rekening houdend met de gebruiken van de betrokken orde.

De meest voorkomende bewijsfout bestaat erin een factuur alleen te overleggen. Artikel 334 van het Wetboek van Koophandel bepaalt dat regelmatig gevoerde boekhoudkundige stukken door de rechter als bewijs kunnen worden toegelaten tussen handelaars voor handelsdaden. Het mag dus niet afzonderlijk worden gepresenteerd als een algemene formule die elk bewijs zonder voorwaarde toestaat. De soepelheid inzake handelsbewijs volgt uit een gehele lezing van het Wetboek van Koophandel, het Verbintenissen- en Contractenwetboek en de rechtspraak, met een beoordelingsbevoegdheid die de rechter behoudt.

Concreet moet het dossier een doorlopend verhaal vertellen: aanvaarding van het aanbod, bestelling, levering, ontvangst, factuur, vervaldag, aanmaningen en saldo. Algemene voorwaarden die voor de eerste keer op de achterzijde van de factuur worden afgedrukt, zijn niet noodzakelijk tegenwerpelijk, want zij moeten zijn meegedeeld en aanvaard op het moment van de totstandkoming van het contract. Het is ook zaak niet te wachten. Gesprekspartners veranderen, archieven verdwijnen, de verjaring vordert en de activa kunnen worden overgedragen ruim vóór een vordering wordt ingesteld.

De advocaat controleert de handels- of civielrechtelijke hoedanigheid van de partijen, de bevoegde rechtbank, de verjaring en de waarde van de geschriften. Hij kan de ingebrekestelling opstellen, een schuldbekentenis onderhandelen, een arbitrageclausule verifiëren en vervolgens kiezen tussen een betalingsbevel, een kortgeding, een bodemprocedure en een beslag. Voor een internationaal contract onderzoekt hij het toepasselijke recht, de bevoegdheidsclausule, de betekening in het buitenland en de exequatur van een buitenlandse beslissing. Zijn tussenkomst garandeert de betaling niet, maar zij verkleint het risico een ongeschikte of laattijdige procedure op te starten.